05.04.05

Piccola e veloce ricerca su Collebeato (PARTE II)

Continuazione: I testi

Sto cercando qualche testo che parli di Collebeato in tempi remoti, eccone uno:

Conventio
1186 dicembre 5, Brescia

Nella controversia tra il monastero dei Ss. Cosma e Damiano di Brescia, nella persona della badessa Berta, da una parte, e i fratres Oddone de Capriolo, Aimerico de Cocalio, chierici della cappella del monastero, e Giovanni, diacono della stessa, dall'altra, Alberto de Gotenengo, per conto degli arbitri designati da papa Urbano *III*, ossia Lanfranco, abate del monastero di S.Eufemia, e Oldone, preposito della canonica di S.Pietro in Oliveto, impone a Oddone, Aimerico e Giovanni di rinunciare in favore della badessa a tutti i diritti che possono vantare in ragione di una carta fatta dalla defunta Isabella, badessa del monastero, in Alberto Oneta, sacerdote della detta cappella, ossia alla sors di Gogliono, ai clausa di Guzzetto e Sancti Laurentii e a pagamenti vari in denaro e in natura, oltre che alla decima sui prodotti agricoli e a quella sui mulini. Il detto Alberto, inoltre, ingiunge alla badessa di rinunciare ai fitti di Giovanni Ancius e Martino Stopellus, ai diritti sul clausum di Collebeato, di versare alla cappella alcuni pagamenti in denaro e in natura, nonché la decima su tutti i proventi, salvo che sui mulini. Inoltre, ordina che la carta fatta della defunta badessa Isabella sia incisa e distrutta. Giovanni, diacono della detta cappella e Pietro Medicus de Virola si impegnano a pagare quaranta soldi nell'ottava dell'epifania per le spese del placito e Stefano, chierico della pieve di Palazzolo, si costituisce loro fideiussore.

Segue il testo in originale (in latino)

Copia autentica del sec. XII-XIII, ASMi, AD, pergg., cart. 64 [B]. Copia semplice del XVIII secolo, LUCHI, Codex Diplomaticus Brixiensis (BSMn ms. Labus 84), cc. 109r-111r [C]. Copia semplice del secolo XVIII, LUCHI, Codex Diplomaticus Brixiensis (BMVe, ms. lat. V, 17), pp. 229-235 [D]. Copia semplice del secolo XVIII, LUCHI, Codex Diplomaticus Brixiensis (BCVr, ms. 1782), pp. 168-172 [E]. Copia semplice parziale del secolo XIX, LUCHI, Codex Diplomaticus Brixiensis (BQBs, ms. O. VIII. 46.), cc. 41v-42r [D']. Regesto del 1714, ASBs, Fondo di Religione, reg. 35, c. 7v. Il documento è così autenticato: (SN) Ego Ravaninus de Nuce, sacri pallatii notarius, auctenticum huius exempli vidi | et legi, et sicut in eo continebatur ita et in isto continetur, nil (nill, con la seconda -l espunta) additum vel | diminutum quod mutet sensum vel sentenciam, et me subscripsi. | (SN) Ego Pethrackus de Nuce causidicus auctenticum huius exempli vidi et legi, | et sicut in eo continebatur ita et in isto continetur, nichil plus minusve (Il primo gambo di m- corr. da asta discendente di p) quod mutet sensum | vel sentenciam, preter supradictam subscriptionem, et me subscripsi. | (SN) In Christi nomine. Ego Belaverius notarius autenticum huius exempli vidi et le|gi, et sicut in illo continebatur ita et in isto continetur, nichil plus minusve quod (quod con l'occhiello di q forse corr. da altra lettera principiata) | mutet sensum vel sententiam, et me subscripsi. | (SN) Ego Albertus, domini Henrici imperatoris notarius, autenticum huius exem|pli vidi et legi, et sicut in illo continebatur ita hic scriptum reperri, nil ad|ditum vel diminutum quod sensum seu sentenciam mutet, et me quoque subscripsi. | (SN) Ego Trabucus, sacri pallatii notarius, autenticum huius exempli vidi et | legi, et sicut in illo continetur (La seconda -t- corr. da asta di b) ita et in isto scripsi ac posui, nil addens | vel minuens quod mutet sensum sive sententiam, et me | subscripsi. Sul verso, di mano pressoché coeva: Comvintio; di mano D del XVI secolo: 2. Brixie, inter abbatissam et capelanos Sancte Marie in Solario; di mano Bonomini: 1186 5 decembre. Di mano Brognoli: 1816. 1919.

Edizione parziale: ODORICI, Storie bresciane, VI, p. 61.
Cf. ARCHETTI, Vigne e vino, p. 83 n. 70. BONFIGLIO DOSIO, Condizioni economiche e sociali, p. 152. LONATI, Un compromesso, p. 283. KEHR, Regesta Pontificum, p. 331. ODORICI, Storie bresciane, V, p. 188.

Il margine destro presenta alcune rosicature nella parte superiore della pergamena. Poiché il notaio Albertus nella sua sottoscrizione cita l'imperatore Enrico, che si può verosimilmente identificare con Enrico VI, regnante dal 1191 al 1196, si può ipotizzare per la copia una datazione alla fine del XII o all'inizio del XIII secolo. Per quanto riguarda i periodi di attività dei professionisti facenti parte del gruppo degli autenticatori, il Repertorio dei notai bresciani segnala soltanto il citato Albertus, rogatario di un atto di vendita concernente il monastero di S. Benedetto di Leno datato 1195 febbraio 28. Pethrackus de Nuce ricopre diversi incarichi di carattere politico fra il 1194 e il 1198; l'ultima sua attestazione risale al 1227. Gli estremi cronologici della vita professionale di Ravaninus de Nuce, per quanto si è potuto ricostruire, si situano nel 1194 e nel 1219. Nel Repertorio non compaiono altre attestazioni di Belaverius e Trabucus.

(SN) In Christi nomine. Die veneris quinto intrante mense decembris. In ecclesia monasterii (a) Sanctorum Martirum Gosme et Damiani de civitate Brixia. Presentia infrascriptorum testium et quam plurium monacharum eiusdem monasterii, videlicet domine Aimeline, et domine Montemagne, et domine Berte nec domine Cecilie. Controversia que vertebatur in (b) dominam Bertam, abbatissam prefati monasterii, nomine ipsius monasterii (c), ex una parte, et Oddonem, clericum capele eiusdem monasterii, qui dicitur de Capriolo, nomine ipsius capelle, ex altera, quam dicebat se facere consensu et volontate fratrum suorum ibidem presentium, scilicet Iohannis, diaconi eiusdem capelle, et Aimerici de Cocalio (d), illiusdem capelle clerici; que (e) controversia comissa erat cognoscenda et diffinienda dompno Lafranco, abati monasteri (f) Sancte Eufamie, et domino pre Oldoni, preposito canonice Sancti Petri in Oliveto, per dominum Urbanum (1) ppappam (g) in predictis potestatibus, scilicet dompno abati et domino preposito sine tenore per pactum et conventionem ab utra (h) parte comissa est domino Alberto de Gotenengo, predictarum potestatum existente consiliario; qui Albertus, iussu predictarum potestatum, fecit Iohannem, diaconum predicte capelle, et Oddonem et Aimericum, clericos illiusdem capelle, facere finem et refutationem (i) predicte domine Berte, abbatisse monasterii Sanctorum Martirum Gosme et Damiani, de omni iure et actione quod vel quam iamdicta capella habet vel habere poterat aliquo modo de toto eo quod continebatur in quadam carta attestata (2), facta (j) per dominam Isabellam, condam predicti monasterii abbatissam, in presbiterum Albertum Onetam, sacerdotem iamdicte capelle, eo exepto (f) quod predicte potestates ibidem dicerent, et nominatim de sorte de Goiono et de clauso Guscetti et de clauso Sancti Laurentii et de viginti libris imperialium cum interesse eorum quas Oddo clericus petebat predicte abbatisse pro domibus destructis que erant in contione Brixie et de duabus aliis domibus que erant in (k) circuitu predicti monasterii a montis parte et a mane, in una quarum erat camera prefate domine abbatisse et alia domus erat ibi prope eam et de .XL. solidis imperialium quos predictus Oddo clericus petebat sibi debere dari annuatim a retro .XX. annis usque hodie et de interesse eorum, et quos .XL. solidos deinceps dicebat debere annuatim presbitero capelle pro vestimentis et de quodam porco quem annuatim capelle dari debere dicebat a monasterio et de quodam minali frumenti annuatim quod dicebat diu detentum fuisse capelle et de quodam plaustro lignorum anuatim quod similiter ex longo tempore retro (l) capelle detentum fuisse dicebat et decima grani et vini et aliorum reddituum (m) quam capelle hucusque male datam fuisse dicebat; et similiter de decima molendinorum quam dari capelle in futurum dicebat. Et hanc finem et refutationem predictorum omnium fecerunt predicti fratres capelle in manu prefate domine abbatisse, sub pena centum librarum Brixiensis monete per stipulationem promissa. Versa vero vice, predictus dominus Albertus de Gotenengo, precepto sepedictarum potestatum, fecit facere predictam dominam Bertam (n), abbatissam iamdicti monasterii, finem et refutationem in manibus predictorum fratrum capelle, nominatim de ficto Iohannis Ancii et Martini Stopelli, et securitatem attendendi illud preceptum quod ibidem predictus dominus Albertus faceret iussu predictarum potestatum, et hoc sub pena centum librarum monete Brixiensis per stipulationem promissa; cuius securitatis dominus Biata de Palatio constituit se fideiussorem et debitorem, omni exceptione remota. Et ibi incontinenti predictus dominus Albertus, iussu predictarum potestatum, precepit predicte domine abbatisse ut daret predictis clericis capelle quatuor libras Brixiensis monete ad octavam epifanie, qui denarii debent dari in expendio facto in isto placito, vel quod fieret ad utilitatem capelle; et precepit similiter ut daret eisdem clericis ad octavam pasce maioris .XIIII. libras Brixiensis monete, qui denarii similiter debent dari in debito capelle et ad utilitatem ipsius capelle; et precepit similiter abatisse ut relinqueret capelle omne ius quod habebat monasterium in clauso de Cubiado, et ut relinqueret similiter capelle fictum Iohannis Ancii et Martini Stopelli, reservata proprietate omnium predictarum (o) rerum monasterio; et ut daret predicte capelle annuatim deinceps unam floram frumenti et unum plaustrum lignorum in nativitate Domini, et aliam floram frumenti in pasca resurrectionis, et unum minale milii pro porco in octava sancti Martini, et hoc fictum detur infra octavam ex quo requisitum fuerit per predictos terminos sub obligo dupli; similiter precepit prefate domine abbatisse ut daret decimam bona fide et sine fraude offitialibus capelle predicte universaliter de grano et de vino, de pullis, de ovis, de purcellis, de agnis, de caseis et de suis animalibus, et de leguminibus, et de domicultu, et de redditibus, de oleo, de lino, de feno, de castaneis, de cepis, et de decima Pentevici (p) et maneritorum (q) braide de flumine, in qua datione decimarum pena esse non debet et non debet monasterium dare decimam offitialibus capelle de molinis; et precepit similiter predictus dominus Albertus (r), iussu predictarum potestatum (s), ut predicta carta in qua legebatur dominam Isabellam, condam abbatissam, fecisse investituram in pre Albertum Onetam, sacerdotem capelle, debere incidi et destrui. Et ibidem Iohannes, diaconus capelle, et Petrus Medicus de Virola fecerunt securitatem in manu predicti Oddonis clerici dandi .XL. solidos monete ad octavam epifanie proxime, qui denarii similiter debent dari in dispendio facto pro isto placito, vel quod fiet ad utilitatem ipsius capelle; cuius securitatis Stephanus, clericus plebis Palaçoli (t), extitit fideiussor et debitor. Actum est hoc anno Domini millesimo centesimo octuagesimo sexto, indictione quarta. Ibi fuerunt Mascagnus de Palatio, Lafrancus de Capitepontis, Albricus clericus de Salodo, Bonaventura filius condam Alberti de Seriado, et Pax notarius de Nurgo, et Bertraminus (u) filii (f) Petri Tassi, et alii quam plures testes rogati.
Ego Iacobus notarius interfui et iussu predictarum potestatum scripsi.


(a) mo|nasterii nell'interlineo, di altra mano e vergato con inchiostro diverso.
(b) Così B, si intenda inter
(c) nomine ipsius monastrii, così, nell'interlineo, con segno d'inserimento.
(d) de Cocalio nell'interlineo.
(e) -e nell'interlineo.
(f) Così B.
(g) Così B, forse a scopo decorativo.
(h) Così B, si intenda utraque
(i) B refutionem
(j) B factam, con un segno abbr. (tratto orizzontale nel sopralineo in corrispondenza di -a finale) superfluo depennato.
(k) Segue in erroneamente ripetuto.
(l) La seconda -r- pare corr. da altra lettera principiata, forse s
(m) La seconda -u- nel sopralineo.
(n) B- corr. da altra lettera.
(o) -a- corr. da o
(p) -e- corr. da o
(q) NOn si può escludere la lettura manentorum
(r) -l- corr. da b erronemanete anticipata.
(s) B potestatum con -u parzialmente corr. su e espunta.
(t) La seconda -a- corr. da o
(u) -us corr. da i

(1) Urbano III
(2) Il documento non è stato reperito.

Edizione a cura di Patrizia Merati
Codifica a cura di Patrizia Merati

Posted by Marco at 05.04.05 14:31
Comments